Jaka jest symboliczna wymowa wielkanocnego śniadania? Czy zdajemy sobie sprawę z tego, że aktualnie obecna na naszych stołach święconka znacznie odbiega od swojego pierwowzoru? Czy tylko ksiądz może pobłogosławić pokarmy? Na te i inne pytania dotyczące świątecznego śniadania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym artykule.

Na upamiętniającą zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa Wielkanoc, składa się naturalnie Wielki Tydzień, natomiast trzy ostatnie doby tego tygodnia, czyli Wielki Czwartek (wieczór), Wielki Piątek, Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania, określane są mianem Triduum Paschalnego. To właśnie w Niedzielę Zmartwychwstania, najbardziej uroczysty dzień Wielkiej Nocy, zasiadamy wraz z rodzinami do stołu, by po porannej rezurekcji spożyć świąteczne śniadanie.

Śniadanie Wielkanocne to znacznie więcej niż  zwykły posiłek. Zasiadając do stołu na wzór Chrystusa, który  w dzień swego Zmartwychwstania zasiadł do stołu z uczniami z Emaus, a także przyszedł do apostołów, by wspólnie z nimi spożyć posiłek, wyrażamy nadzieję, że po śmierci zasiądziemy wspólnie do stołu na niebiańskiej uczcie Jezusa Chrystusa.

Pierwowzór święconki

Zapewne jedynie nieliczni zdają sobie sprawę, iż aktualnie obecna na naszych stołach święconka znacznie odbiega od swojego pierwowzoru.

w Polsce pierwsze święconki pojawiły się w XIV w., wówczas jednak kapłan błogosławił tylko wypieczonego z chlebowego ciasta, symbolicznego baranka. Czasem pojawiał się niewielki baranek cukrowy (swego czasu cukier był prawdziwym rarytasem), którego nierzadko przechowywano w danym domu przez kilka lat.

Z czasem w wielkanocnym koszyczku zaczął pojawiać się: ser, olej, ryby, masło, mięsa, słodkie ciasta, a nawet alkohole (głównie wino). Co dziwne, do tej gamy tradycyjnych święconych dań, jajka dołączyły na samym końcu.

Obrzęd święcenia pokarmów

Obrzędu poświęcenia pokarmów dokonywali zawsze biskupi, kapłani, diakoni, lektorzy, a nawet ludzie świeccy, co miało miejsce choćby w okresie trwania pierwszej wojny światowej. Obecnie polski rytuał błogosławieństw z 1994 roku w sposób następujący ustosunkowuje się do obrzędu święcenia pokarmów:

„Obrzęd ten mogą sprawować kapłani (to znaczy: biskupi i prezbiterzy, zob. KKK, art. 1554), diakoni, a także ustanowieni przez biskupa akolici i lektorzy, będący alumnami seminarium duchownego. Błogosławieństwa pokarmów może tez dokonać w domu ojciec, matka lub ktoś z członków rodziny przed porannym wspólnym posiłkiem w Uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego” (nr 1338).

Obecnie zwykło się przyjmować, by przed rozpoczęciem Śniadania Wielkanocnego, gospodarz domu odmawiał modlitwę następującej treści:

„Boże, w dniu dzisiejszym pokonana została śmierć i otworzone zostały bramy wieczności przez Twojego Jednorodzonego Syna. Spraw, abyśmy wraz z Nim szczęśliwi zasiedli kiedyś do uczty niebieskiej w Twoim Królestwie. Prosimy Cię, Zmartwychwstały Panie, daj nam tu zebranym razem przy stole - w naszej rodzinie i w gronie przyjaciół - z wiarą przeżywać Twoją obecność podczas naszego świątecznego posiłku w dzień Twego zwycięstwa. Prosimy Cię, abyśmy mogli radować się z udziału w Twoim życiu i zmartwychwstaniu teraz i w wieczności. Który żyjesz i królujesz na wieki wieków. Amen.”

Przygotowania

Naturalnie śniadanie wielkanocne to obrzęd wymagający wcześniejszego przygotowania. Zanim zasiądziemy do stołu, powinniśmy go  nakryć białym obrusem, najlepiej z motywem bukszpanu. Ponadto stół może zdobić  okolicznościowa dekoracja: baranek z czerwoną chorągiewką ze złotym krzyżykiem, bazie z „kotkami” oraz młode gałązki z pierwszymi pędami zieleni. Oczywiście na stole nie może również zabraknąć talerza z pisankami.

Pozostałe poświęcone pokarmy również wykładamy na półmiski, wraz z pożywieniem niepoświęconym, czyli np. różnego rodzajów sałatkami, większą ilością pieczywa, słodyczy czy też wędlin. Pamiętać jednak należy, iż jajka powinny znajdować się na osobnym półmisku, uprzednio pokrojone na ćwiartki i obsypane niewielką ilością soli i pieprzu.

Gdy już wszyscy zgromadzimy się przy Wielkanocnym stole, gospodarz po raz kolejny zabiera głos, tym razem w celu złożenia życzeń. Choć ich formułą w dużej mierze zależy od inwencji samego gospodarza, to jednak do klasycznych życzeń wielkanocnych zwykło się zaliczać życzenia następującej treści:

„Z radością gromadzimy się w naszej wspólnocie rodzinnej i w gronie przyjaciół, aby uroczyście świętować pamiątkę Zmartwychwstania Pana Jezusa. Życzę nam wszystkim tu obecnym, aby pokój i radość zagościły w naszych sercach. Życzę, abyśmy wszyscy byli świadkami Zmartwychwstałego Chrystusa w dzisiejszym świecie; i gdziekolwiek będziemy oznajmiajmy, że "Pan rzeczywiście zmartwychwstał".

Składniki święconki

Obecnie do tradycyjnych składników święconki zaliczyć należy następujące produkty:

• Chleb

Chleb utożsamiany jest z Ciałem Pańskim i darem dla naszych dusz. Jako pokarm podstawowy jest również symbolem zaspokojenia codziennych potrzeb człowieka. Choć do poświęcenia zwykło się dawać kilka kromek pieczywa, to jednak nic nie stoi na przeszkodzie poświęcenia całego bochenka, również domowego wypieku.

• Baranek

Baranek to oczywiście symbol Jezusa Zmartwychwstałego. Utożsamiany z łagodnością i pokorą, przypomina również o uśmiercaniu pierworodnych synów na ziemi egipskiej, kiedy to Anioł Śmierci ominął jedynie te domy, które zostały naznaczone krwią baranka zabitego z Bożego nakazu. Obecnie na stole stawiamy zazwyczaj baranki wykonane z cukru, rzadziej z ciasta czy słodkiej czekolady.

• Mięsa

Mięso to symbol dostatku. Stawiane na stole Wielkanocnym ma na celu zagwarantowanie rodzinie dostatku i zamożności.

• Sól, pieprz

Sól symbolizuje niezłomną wiarę, chroni od zepsucia i grzechu. Oznacza również życie proste, lecz pełne wiary i nadziei. Symbolika czarnego pieprzu łączy się natomiast z symboliką ziół, które to Żydzi dodawali do pikantnego sosu zwanego charoset, by następnie maczać w nim kawałki baranka paschalnego.

• Jajka

Jajka to naturalnie symbol płodności, na nowo odradzającego się życia i jednocześnie znak zwycięstwa Jezusa Chrystusa nad śmiercią. Ugotowane na twardo i ozdabiane na wiele różnych sposobów, jajka stanowią podstawowy składnik święconki, a tym samym śniadania Wielkanocnego.